ENG WIRTUALNA UCZELNIA
x
STRONA GŁÓWNA8 kwietnia 2016
Seminarium „Sztuka – Romowie – Mobilizacja”

Z okazji Międzynarodowego Dnia Romów, Instytut Filozofii i Socjologii UP wraz z Międzynarodową Siecią Organizacji Romskich „ternYpe”
zapraszają na seminarium naukowe „Sztuka – Romowie – Mobilizacja”, połączone z prezentacją prac artystów romskich. Seminarium rozpocznie się 14 kwietnia o g. 15:30 w sali 110N przy ul. Podchorążych 2.

Seminarium „Romowie—Sztuka—Mobilizacja” odbywa się z okazji Międzynarodowego Dnia Romów, obchodzonego 8 kwietnia na pamiątkę jednego z kulminacyjnych dni Pierwszego Światowego Kongresu Romów, który odbył się w dniach 1-12 kwietnia 1971 r. w Orpington pod Londynem. W Kongresie uczestniczyły 23 osoby z 14 krajów (wg. Evy Davidovej, uczestniczki Kongresu), a w jego rezultacie, kilka lat później (1977) powstała Międzynarodowa Unia Romów (IRU), zaczątek międzynarodowego romskiego ruchu politycznego.

Dziś Międzynarodowy Dzień Romów (ustanowiony w 1990 r.) obchodzony jest na całym świecie przez wielką liczbę romskich organizacji o charakterze lokalnym, narodowym i ponadnarodowym, ściśle współpracujących z instytucjami europejskimi i organizacjami działającymi na rzecz praw człowieka. I choć ruch romski trapi szereg problemów a jego działalność na rzecz poprawy sytuacji Romów nie zawsze jest skuteczna, to sam fakt jego powstania i rozwoju od garstki działaczy do sieci poważnych międzynarodowych instytucji świadczy o sile romskiej mobilizacji.

Można zadać pytanie, dlaczego na temat seminarium z okazji Międzynarodowego Dnia Romów wybraliśmy sztukę? Wbrew pozorom sztuka i polityka romska mają ze sobą wiele wspólnego. W obu przypadkach mamy do czynienia z dążeniem mniejszości do wyrażenia się, bycia reprezentowanym za pomocą medium, które znajduje się pod kontrolą większości społecznej. Co więcej – za pomocą medium, które – jak polityka – było odpowiedzialne za dyskryminację i prześladowania Romów, czy – jak sztuka – szerzyło nieprawdziwy, stereotypowy obraz tej społeczności. Romski ruch polityczny czy artystyczny (o ile mamy w ogóle do czynienia z tym ostatnim) jest więc oznaką romskiej mobilności, dążenia do wyjścia poza miejsce przydzielone Romom przez większość i spotkania się z większością na jej gruncie, co podważa wyłączne prawo większości do kontrolowania mniejszości i dyskursu, w jakim mniejszość jest przedstawiana.

Taka właśnie mobilność leży u podstaw romskiej mobilizacji, przybierającej różne formy: polityczną, etniczną, narodową, a także – artystyczną, które razem składają się na proces określany przez romskiego działacza i intelektualistę Nicolae Gheorghego mianem etnogenezy, a więc upodmiotowienia społeczności romskich i zajęcia przez nie szanowanego przez innych miejsca w przestrzeni społecznej. Sztuka towarzyszyła temu procesowi od samego początku międzynarodowego ruchu romskiego: jednym z istotnych tematów dyskutowanych podczas Kongresu, który odbył się 45 lat temu, była kwestia symboli – romskiej flagi i hymnu, zaś kwestie romskiej sztuki wydają się być kluczowe dla powstającej obecnie ważnej romskiej instytucji – European Roma Institute.

W takim kontekście chcielibyśmy zadać zaproszonym gościom, romskim artystom i działaczom, kuratorom, muzealnikom i naukowcom następujące pytania, traktując je jako punkt wyjścia do wieloaspektowej dyskusji na temat współczesnej sytuacji Romów, ich ruchu i tworzonej przez nich sztuki.

Czy można mówić o istnieniu romskiej sztuki lub literatury, czy też raczej mamy do czynienia ze sztuką tworzoną przez ludzi, którzy oprócz tego, że są mężczyznami lub kobietami, Polakami, Europejczykami lub obywatelami świata, kibicami Cracovii lub Wisły, są też Romami? W jaki sposób ich romskość wyraża się w sztuce, którą tworzą? Jakie wizje romskości, jaką „opowieść o sobie samym” przedstawia sztuka i literatura tworzona przez Romów?

Jaka jest rola sztuki tworzonej przez Romów (lub sztuki romskiej) w romskim ruchu politycznym? Jakie jest miejsce romskiej sztuki w projekcie European Roma Institute? W jaki sposób sztuka tworzona przez Romów może stanowić narzędzie wewnątrzromskiej komunikacji, edukacji, a także awansu społecznego?

Czy ekspresja artystyczna może być sposobem istnienia mniejszości w świecie wrogo do niej nastawionym? Czy sztuka może być narzędziem walki o upodmiotowienie i godne miejsce w europejskim imaginarium, w którym Romowie, mówiąc słowami Timei Junghaus, są „wizualnie skolonizowani”? Jak sztuka tworzona przez Romów podważa wizualne i literackie stereotypy „cygańskości”?

Czy istnieją podobieństwa/różnice w różnych formach ekspresji artystycznej: w muzyce, w której Romowie od dawna odgrywali wielką rolę, oraz w sztukach plastycznych i literaturze, w których obecność romskich artystów jest zjawiskiem stosunkowo nowym?

Czy sztukę tworzoną przez Romów można traktować jako miejsce spotkania: romskości i – tradycyjnie rzecz biorąc – nieromskiego medium? Co mogą Romowie i nie-Romowie wynieść z takiego spotkania?

Jak sztukę tworzoną przez Romów powinno się przedstawiać? W jaki sposób może ona przekazać coś nie-Romom i jaka jest treść tego przekazu? Jak wyglądają współczesne inicjatywy w tym względzie jeśli chodzi o ruch wystawienniczy i muzealnictwo?

Mamy nadzieję, że poprzez te pytania możliwe będzie pogłębienie refleksji na temat relacji między sztuką, polityką a tożsamością.

Chcielibyśmy opublikować rozbudowane głosy zaproszonych panelistów w najbliższym numerze rocznika „Studia Romologica” (ministerialna lista „B” – 9 pkt), jedynego w Polsce akademickiego pisma poświęconego Romom